Woensdag 7 oktober nam wethouder Melanie van der Horst (D66) ‘Economische Zaken en Aanpak Binnenstad’ Amsterdam, het eerste exemplaar in ontvangst van het rapport ‘Het Nieuw Narratief’. Dat gebeurde tijdens het Positiv Tourism Festival in Pakhuis de Zwijger. Het rapport is het gevolg van een samenwerking van de gemeente en de Hogeschool Inholland. Het festival met lezingen, workshops en excursies wil de basis leggen voor een vernieuwde aanpak van het toerisme in de hoofdstad. Hoe vinden we de juiste balans.
Ko Koens, lector New Urban Tourism bij InHolland, is één van de sprekers op het congres. Hij ligt toe: “We dienen kennis te ontwikkelen om veranderingen in het systeem door te voeren, zodat we betere keuzes kunnen maken. Een en ander vloeit voort uit een eerder ingediend initiatiefvoorstel van Erik Schmit ( D66-raadslid) in de gemeenteraad van Amsterdam om een kennis-en expertisecentrum voor toerisme op te richten”.
Koens is sinds 2020 lector bij InHolland en is als onderzoeker ook betrokken bij het voorstel van het D66-raadslid. Het is mede aanleiding geweest tot de organisatie van het festival.
Overtoerisme in de binnenstad
Toeristen besteden miljarden in de Amsterdamse horeca, detailhandel en culturele sector. Jaarlijks zijn er zo’n 22-27 miljoen bezoekers. Geschat wordt dat toeristen jaarlijks zo’n 18,5 miljard euro besteden. Ruim 10% van de werkgelegenheid in de stad heeft betrekking op het toerisme. Amsterdam heeft met 12,5% toeristenbelasting de hoogste heffing van Europa. Deze belasting levert de gemeente circa 275 miljoen euro op. Gesproken wordt over een netto toegevoegde waarde van 6,5 miljard euro per jaar. Het overtoerisme doet zich met name in de historische binnenstad voor. Hier ontstaat voor bewoners overlast o.a. door geluid en afval. Het leidt ook tot verschraling van het winkelaanbod, toeristenwinkels i.p.v. speciaalzaken. Populaire attracties zoals Anne Frank Huis worden massaal vooraf geboekt.
schets van de problematiek
Effectiever en objectiever
De deelnemers aan het festival over toerisme waren afkomstig uit velerlei sectoren zoals ondernemers (horeca en hotels), gemeente, bewoners en onderzoekers. Ko Koens: “We willen het probleem breder aanpakken en kijken hoe de bezoekerseconomie zich verhoudt tot wonen, mobiliteit, openbare ruimte en sociale samenhang.” Het rapport ‘Nieuw Narratief’ heeft het over een grote diversiteit van betrokken partijen. Vierentwintig partijen hebben in de studie onderzocht hoe toerisme kan bijdragen aan een leefbare toekomstbestendige stad. Volgens het D66-raadslid dienen we “Overtoerisme in Amsterdam effectiever en objectiever managen op basis van harde data en wetenschappelijke inzichten, zodat op de lange termijn een betere balans ontstaat tussen de leefbaarheid voor de Amsterdammer en economische waarde van bezoekers.” Het rapport ‘Nieuw Narratief’ spreekt over een gezamenlijk toekomstbeeld over de bezoekerseconomie in Amsterdam waarin de liefde voor de stad centraal staat.
Dilemma’s beslissingen
In de workshop “Hoe maken we betere keuzes?”, verzorgd door Ko Koens, werden bezoekers uitgenodigd om rond vier thema’s:
- natuur & klimaat;
- cultuur & erfgoed;
- mobiliteit & publieke ruimte en
- wonen& leefomgeving,
Aandachtspunten werden op gekleurde Post-it-briefjes geschreven. Dat leidde interessante gesprekken en ideeën die lieten zien hoe groot de dilemma’s zijn om tot beslissingen te komen. Ko Koens bracht de problematiek terug tot de kernvraag: “Wat hebben we aan middelen en wat hebben nodig?” Hij beloofde dat suggesties op de Post-it-briefjes meenomen zullen worden in de eindrapportage.
Europees probleem
Het fenomeen ‘overtoerisme’ geldt niet alleen voor Amsterdam. Voor meerdere steden in Europa is het dagelijks een punt van zorg. Denk aan Barcelona en Venetië. Dat kwam onder meer ter sprake in het gesprek met Tim Fairhurst, algemeen directeur van ETOA-Beter Tourism in Europe. Hij onderstreept het feit dat toerisme een groeimarkt is waarop veel spelers actief zijn. “Bovendien zijn er veel factoren die een rol spelen zoals het gegeven dat een groeiende groep mensen ouder wordt en tot op hoge leeftijd reizen onderneemt. Wat te denken van de infrastructuur van steden die invloed heeft op de bereikbaarheid? Daarnaast hebben veel marktpartijen last van de gecompliceerde belastingen die door de gemeente geheven worden zoals verblijfstax en vermakelijksheidsbelasting. Buitenlandse touroperators hebben hier met name problemen mee”. ETOA, de belangrijkste internationale brancheorganisatie, zet zich in voor een beter, eerlijker en duurzamer toeristenklimaat.
Meer informatie: www.etoa.org
Levend systeem
Het rapport ‘Het Nieuw Narratief’ bevat reacties van de betrokken partijen die als overeenkomst hebben dat ze op zoek zijn naar ‘het andere’ verhaal over toerisme als onderdeel van een groter geheel. Dilemma’s zijn groot: “De ondernemer die pleit voor meer bezoekers en de bewoner die klaagt over drukte”, beiden willen echter een leefbare sociale stad. Eén van de conclusies uit de workshops luidde “ Amsterdam is geen decor voor toerisme, maar een levend systeem waarin bezoekers, ondernemers, natuur en cultuur voortdurend met elkaar in wisselwerking zijn. Ook werd de wens gehoord ‘het beter zichtbaar maken van de toeristische bijdragen’ (inkomsten uit belastingen) en de inzet voor verbetering van buurten. Kortom: bewoners moeten meer gehoord worden. De belangrijkste conclusie is dat door dit ‘Nieuw Narratief’ een netwerk is ontstaan van verschillende partijen die constructief willen samenwerken op het punt van leefbaarheid.
Meer informatie: Over toerisme, leefbaarheid en de toekomst van de bezoekerseconomie in Amsterdam (Rapport op Inholland.nl))