Hoe kan toerisme bijdragen aan een bestemming zonder de leefbaarheid en natuur verder onder druk te zetten? Tijdens het congres WadNext op Ameland stond de zoektocht naar die balans centraal. Sprekers, ondernemers en beleidsmakers verkenden thema’s als regeneratief toerisme, watergebruik, mobiliteit, datagedreven beleid en de betrokkenheid van inwoners. De belangrijkste conclusie: duurzame verandering begint niet met een nieuw toeristisch product, maar met luisteren naar de plek en de mensen die er wonen.
Judith Meinders van Insiders was drie dagen aanwezig op het congres en deelt de inzichten, waar ook ondernemers hun lessen uit kunnen leren.
We starten het congres al op de boot naar Ameland, waar we een interessant inkijkje ontvangen van Thom Lageveen van Wagenborg passagiersdiensten. Het is voor een veerdienst namelijk balanceren tussen betaalbaarheid voor de passagier, kosten en innovatie naar de toekomst. “Je vaart hier niet om rijk te worden” geeft Thom aan.
Commitment op de lange termijn: een dag varen is geen optie.
De veerdienst is van cruciaal belang voor het eilandleven. Een dag niet varen is geen optie. Het vraagt dus om commitment voor de lange termijn. Aangezien WadNext gaat om sustainability, worden we meegenomen in de keuzes die Wagenborg daarvoor heeft gemaakt. Zo is bijvoorbeeld het motorschip waar we op varen, speciaal ontwikkeld voor de unieke omstandigheden tussen het vaste land en de eilanden. Zo wordt hij voortgestuwd door schottelpompjets, die in de romp verwerkt zijn, waardoor de bodem plat is, om het zeeleven niet te verstoren. Zo is het schip ook bestand tegen de eb en vloed omstandigheden en kan in laag water nog steeds blijven varen.
De veerdienst kampt ook met uitdagingen, zo wil de overheid het aantal auto’s op Ameland drastisch wil terugdringen. Echter, is het verdienmodel van de veerdienst gebaseerd op het vervoeren van auto’s. Met passagiers alleen redden ze het niet. Dus, hoe kun je die ruimte die vrijkomt op de veerdienst anders vermarkten, zodat het goed is voor het eiland en voor de inkomsten en het voortbestaan van de veerdienst?
Afhankelijk voor het voortbestaan is ook de tender die de overheid heeft uitgeschreven, wat bepaald of Wagenborg de komende 10 – 15 jaar dit traject mag blijven varen.
Aandacht van de gedeputeerden
Aangekomen op het eiland, openen gedeputeerden Friso Douwstra en Matthijs de Vries namens de Provincie Fryslan het event. De uitdagingen waar we voor staan, hoe houden we het groeiende toerisme beleefbaar voor inwoners en houdbaar voor de omgeving werd geadresseerd, waarna we in een walking dinner kunnen bijpraten met andere bezoekers.
Dag 2: Een duik in een ondernemersverhaal met water als grote uitdaging
Op dag 2 duiken we de diepte in. Zoals Friso Douwstra aangeeft ‘van iets, komt iets’ met die gedachte zijn we bij elkaar om kennis en ervaring uit te wisselen. Op campingterrein Klein Vaarwater worden we meegenomen in een trots verhaal van een vakantiepark dat bij haar standpunt blijft als coöperatie en niet valt voor aanbiedingen van de grote parken. Met 600.000 bezoekers aan Ameland per jaar en een groot, complex park met o.a. 25 (!) zwembaden (er zijn diverse huisjes met een privé zwembad) is het belangrijk om te letten op water. Water wordt in algemene zin als een urgent probleem aangestipt. Al staat dit probleem niet altijd boven aan het lijstje, het zal de komende jaren steeds uitdagender worden. Het is goed om te starten bij de uitdagingen op praktisch niveau, voor de ondernemer in het veld. Daar gaat het tenslotte allemaal om. In het opvolgende programma zoomen we uit naar de theorie.
Het gaat niet alleen om volume en groei, maar ook om gedeelde welvaart en voorspoed
Via een videoboodschap deelt Apostolos Tzitzikostas, Europees Commissaris voor Transport en Toerisme, de lancering van de nieuwe koers: EU strategy for sustainable tourism.
Bij hem weerklonk ook de belangrijke opgave dat lokale communities betrokken en beschermd moeten worden in de toeristische aanpak. Expliciet noemt hij ook zakelijk toerisme als belangrijke tak daarin en slow tourism, de mogelijkheid om een zinvolle ervaring te beleven.
De uitdaging voor DMO’s die Tzitzikostas adresseert is de beschikbaarheid over actuele en toegankelijke data. Dit wordt later op de dag exact geïllustreerd in de sessie ‘Nature in Balance’: de lancering van het Wadden Sea Sustainability dashboard. Sommige gegevens zijn namelijk simpelweg niet beschikbaar, of locaties gebruiken andere ‘parameters’ waardoor data niet te matchen is. Hier ligt een duidelijke opgave naar de toekomst voor DMO’s om naar de bredere opgave te kunnen kijken, voorbij bestemmingsmarketing.
De strategie moet handvatten geven voor een slimmer en inclusiever toerisme model. Tot slot geeft Tzitzikostas een hint weg naar de mogelijke opzet van een Europe Tourism Academy.
‘What is left behind, outgrows what was taken’
Ilektra Kouloumpi deelt vervolgens met ons een warm verhaal over de Doughnut Economy. Ze gaat terug naar de oorsprong van Filoxenia, ofwel het begrip voor oprechte gastvrijheid in de Griekse cultuur.
De overkoepelende gedachte “How might we thrive, even if we don’t grow” vat precies samen waar de principes van de Doughnut Economy om draait. Want waarom groeien we precies? En waarvoor? Wie heeft hier voordeel bij? Met inspirerende voorbeelden van toeristische bestemming over de hele wereld, illustreert Ilektra de 7 principes die samen een meetinstrument vormen om je doelen te stellen. Neem bijvoorbeeld de Palau Pledge, opgesteld met lokale kinderen. Een stempel in je paspoort, waarmee je instemt met bepaalde intenties tijdens je bezoek.
Ze vraagt ons met onze ogen dicht een voorstelling te maken van hoe Ameland er in de toekomst ook uit kan zien. Stel dat toerisme meer kan teruggeven dan wat wordt weggenomen?
Beide benen op de grond: natuur is de motor van toerisme, maar staat serieus onder druk
Stefan Hartman van het European Tourism Futures Institute en Pieter van Beukering van de Wadden Academy brengen ons weer met beide benen op de grond. Op 75.000 inwoners heeft Ameland ruim 50 miljoen overnachtingen per jaar. Hun dashboard ‘staat van de Waddenzee’ toont dat 34% van de natuur in slechte status is en dat is slecht nieuws. Ondanks inspanningen, is er dus nog veel werk te doen.
Want, natuur is een vitaal onderdeel van de reden voor toeristen om te komen; het is de motor van het toerisme op Ameland en juist die natuur staat onder druk.
Stefan en Pieter delen een model om het nu, het verleden en de toekomst op te plotten. Mogelijke scenario’s naar de toekomst zijn ‘optimaliseren’, ‘aanpassen’ & ‘transformeren’. Dat laatste als ultieme uitkomst, dat aansluit op het statement van Ilektra, kan je een transformatie ondergaan die zorgt voor juist een bijdrage aan een bestemming?
Is het aan de toerist om te veranderen?
In de workshop ‘regenerative tourism’ delen Visit Fryslan & Visit Wadden hun project rondom de samenwerking met de buurlanden Duitsland en Denemarken. Uit hun uitvraag wat bezoekers willen bijdragen blijkt de intentie groot, maar het gat tussen zeggen en doen, de ‘intention gap’, is iets om rekening mee te houden. Het merendeel van de deelnemers aan de sessie is het eens met de stelling dat toeristen een bijdrage voor natuur moeten betalen. Maar daar zit ook de frictie.
Anna Pollock sluit de sessie met haar visie. Want is het wel aan de toerist? We waren het ook allemaal eens dat het begint bij de bestemming om verantwoordelijkheid voor verandering te nemen. Anna bespreekt haar Back to life Program. Een centrale conclusie daarin was: Mensen proberen dingen vaak in hun eentje te bereiken. Zij stelt: “Alles start met een kleine groep van zo’n 50 mensen, een diverse community in diverse beroepen. En ga het gesprek aan.” Anna hamert op de optelsom van mensen die weten hoe zich te gedragen, dat is het streven.
Begin niet bij productontwikkeling; de valkuil van marketeers en een ieder die een product in de markt zet. Maar laat zien dat we ergens om geven, passie voor hebben. “People have spiritual numbness” zegt Anna. Het gaat niet om toerisme, het gaat om plaatsen.
Dag 3: It’s all about balance
We openen deze dag met Marielies Schelhaas van UNESCO World Heritage. Bij de UNESCO-status komt illustratief het gevoel samen van het vinden van balans tussen gebieden beschermen en benutten. Sjon de Haan, Waddenzee Wereld Erfgoed Coördinator wijst op het gegeven tijd. Je moet genoeg tijd willen nemen om dingen te laten veranderen. Door de betrokkenheid van een scala aan stakeholders heb je dit nodig om mensen bij elkaar aan tafel te krijgen en samen een verhaal te laten delen. Ook hier weer wordt benadrukt hoe belangrijk het is de juiste stakeholders, en dus ook zeker de lokale bevolking en ondernemers te betrekken.
Werk aan een proces, niet aan het einddoel
Daar op aanhakend heeft Margreet Smit van de ‘Young Thinkers’ van Ameland wijze woorden toe te voegen. Kom eens wat meer je kantoor uit en ontdek wat belangrijk is. Ervaar het, ga in gesprek, en probeer regels niet vanuit je kantoor te maken. Zelf plant Margreet mee aan zeegras, dat door de aanleg van de Afsluitdijk grotendeels is verdwenen, maar juist vitaal is voor het opvangen van C02 en een veilige broedplaats voor vissen.
Beoordeel toerisme op haar meerwaarde; niet op het volume
Ewout Versloot van NBTC en Elke Dens van Better Places gaan met elkaar in gesprek. De boodschap van Elke is dat we breder moeten kijken dan naar toeristische doelstellingen. Mobiliteit, leefbaarheid, economie, alles is verbonden. Omdat we toerisme als een industrie beschouwen, wordt het een transactie. Maar in de eerste plaats zou het de mensen moeten dienen die op de betreffende plek wonen. Het gaat om de plek, niet om het toerisme. Dat volgt daarna.
Dus, What’s next?
De uitdagingen zijn helder en toch blijft verandering moeilijk. De oplossing ligt misschien wel bij het feit dat we niet te snel naar oplossingen of ‘producten’ moeten zoeken, maar juist het gesprek met de juiste stakeholders moeten voeren.
Het feit dat de jongste bezoeker, Margreet Smit, haarfijn weet aan te wijzen dat een verhoging van de toeristenbelasting op het eiland niet leidt tot minder toeristen, maar juist een stroom andere toeristen die niet perse om de natuur geven, geeft genoeg reden om goed luisteren op het prioriteitenlijstje te hebben.
- Voor beleidsmakers en bestemmingen: Don’t repurpose it by default with tourism.
- Voor bezoekers: Samen zijn we de optelsom van mensen die weten hoe zich te gedragen, zo maken we impact.
- Voor ondernemers: Neem deel aan het gesprek en deel je oplossingen met anderen.
- Voor collega consultancy en marketingbureaus: Neem de ruimte in het voortraject om de plek te bezoeken, om stakeholdersessies te organiseren en neem vooral de ruimte voor dat echte gesprek, zonder dat je meteen een oplossing komt brengen.
Meer informatie: www.wadnext.com
Met dank aan (auteur van dit artikel): Judith Meinders, destinatiemarketeer bij Insiders
Insiders is o.a. betrokken bij de marketing van Unesco Werelderfgoedgebied De Wadden