De FEC Inspiratietour van Pleisureworld op dinsdag 8 september liet zien hoe breed de markt voor Family Entertainment Centers inmiddels is geworden. Van techniekbeleving en niche gaming tot karting, bowling, kinderconcepten en verblijfsrecreatie. Opvallend was vooral hoeveel verschillende keuzes ondernemers maken. De ene locatie investeert in nieuwe technologie, terwijl een andere juist laat zien hoeveel waarde er nog zit in een sterke renovatie van een bewezen activiteit.
De tour voerde langs tien recreatielocaties in Zuid-Nederland. Daarmee bood de dag een brede dwarsdoorsnede van de huidige FEC-markt. Klassieke activiteiten als bowlen, karten, pool en lasergamen blijken nog altijd relevant, maar krijgen steeds vaker nieuwe spelvormen, technologie en een bredere setting met horeca en verblijf.
Tegelijkertijd werd duidelijk dat er niet één formule voor succes bestaat. Waar het ene bedrijf inzet op een breed multi-activity aanbod, kiest een andere ondernemer juist bewust voor een niche. Ook vernieuwing blijkt meerdere vormen te hebben. Soms betekent dat nieuwe hardware en interactieve techniek. Soms is juist een zorgvuldig vernieuwde bestaande activiteit de betere keuze.
The Chocolate Factory: capaciteit wordt bepaald door de bottleneck
De dag begon bij The Chocolate Factory in Veghel. De attractie combineert leisure met een educatieve doelstelling rond techniek en technologie. Sinds de opening trok de locatie inmiddels circa 100.000 bezoekers. De gemiddelde verblijfsduur ligt volgens de toelichting tijdens de tour tussen anderhalf en twee uur. Interessant is de manier waarop de capaciteit wordt gestuurd. Bezoekers reserveren een tijdslot, maar dat tijdslot is vooral nodig om de instroom via de lift te reguleren. Eenmaal boven kunnen bezoekers zich vrijer door de experience bewegen.
Daarmee werd meteen een belangrijke exploitatievraag zichtbaar. De maximale capaciteit van een attractie wordt niet automatisch bepaald door het aantal vierkante meters. Eén lift, ontvangst, briefingruimte of andere bottleneck kan uiteindelijk bepalen hoeveel bezoekers een locatie daadwerkelijk kan verwerken. The Chocolate Factory werkt bovendien met een duidelijke overkoepelende wereld en verhaallijn. Juist bij zo’n sterk concept valt het sneller op wanneer een individuele game of activiteit minder logisch binnen het totaal past.
Voor ondernemers is dat een relevante les. Thematisering is meer dan decor. Activiteiten, routing, techniek en verhaal moeten elkaar versterken.
The Gaming Factory: een niche kan zelf een bestemming worden
Bij The Gaming Factory in Tilburg ligt de strategie aan de andere kant van het spectrum. Hier draait het aanbod sterk om gaming, met moderne spellen en retro-arcadekasten. Volgens de toelichting tijdens de tour komen sommige bezoekers speciaal naar Tilburg voor specifieke nichegames. Daarmee wordt het aanbod zelf een reden om een grotere afstand af te leggen. Dat is interessant voor ondernemers die denken dat een FEC per definitie zoveel mogelijk verschillende activiteiten nodig heeft. Een specialistisch concept kan juist onderscheidend worden wanneer de collectie of ervaring voldoende diepgang heeft.
Oprichter Max Coppes stond eerder ook aan de basis van De Voltage, dat juist uitgroeide tot een groot multi-activity center. De twee locaties laten daarmee twee verschillende strategieën zien. The Gaming Factory kiest voor diepte binnen gaming, terwijl De Voltage juist veel verschillende activiteiten combineert.
De Voltage: klassiekers krijgen een nieuwe technologische laag
Bij De Voltage werd duidelijk hoe toekomstbestendig traditionele FEC-activiteiten nog kunnen zijn. Karten blijft een belangrijk onderdeel van het aanbod. De locatie behoort tot de plekken waar nog met benzinekarts wordt gereden. Daarnaast blijft ook lasergamen populair, onder meer bij kinderen.
Tegelijkertijd wordt het aanbod verder uitgebreid. Binnen Bowl & More worden zestien HyperBowling-banen gecombineerd met twintig spellen, tien pooltafels, vijf dartborden, glowgolf en drie karaokeruimtes. De digitale content van HyperBowling kan worden aangepast. Daardoor kan dezelfde fysieke baan voor verschillende spelvormen en doelgroepen worden gebruikt. Dat is voor ondernemers misschien interessanter dan alleen de vraag of HyperBowling nieuw is. Dezelfde vierkante meters en dezelfde basisinfrastructuur kunnen meerdere ervaringen bieden.
De bredere les is dat klassieke activiteiten niet vanzelf verouderen. Bowlen, karten, pool en lasergamen kunnen met nieuwe techniek, spelregels en presentatie opnieuw relevant worden gemaakt.
All in Echt: vernieuwing hoeft niet de nieuwste bowlingtechnologie te betekenen
Juist na het bezoek aan locaties waar nieuwe techniek een prominente rol speelt, was de keuze bij All in Echt opvallend. Daar is bij de renovatie van de bowling niet gekozen om simpelweg achter de nieuwste bowlingtechnologie aan te gaan. In plaats daarvan is de bestaande bowling grondig vernieuwd en opnieuw in een aantrekkelijke omgeving geplaatst.
Het resultaat laat zien dat innovatie binnen leisure niet altijd betekent dat bestaande apparatuur moet worden vervangen door het nieuwste systeem. Een traditionele activiteit kan met een sterke renovatie, betere uitstraling en meer aandacht voor de totale gastbeleving opnieuw verrassend actueel aanvoelen.
Dat is een bijzonder mooie keuze, juist omdat bowling een van de meest bewezen activiteiten binnen de FEC-sector is. Het product zelf hoeft niet opnieuw te worden uitgevonden wanneer de basis nog goed functioneert. Soms ontstaat meer waarde door bestaande kwaliteiten te behouden en vooral de omgeving eromheen naar een hoger niveau te brengen.
Daarmee biedt All in Echt een interessante tegenhanger van De Voltage. De ene ondernemer voegt een nieuwe digitale laag aan bowling toe, terwijl de andere laat zien dat ook een meer klassieke bowling na een hoogwaardige renovatie opnieuw een sterk leisureproduct kan zijn.
Voor investeerders en exploitanten is dat een relevante afweging. Vernieuwing moet geen doel op zich worden. De vraag is niet automatisch welke nieuwe technologie beschikbaar is, maar welke investering het bestaande concept daadwerkelijk beter maakt.
Ken je doelgroep en durf grenzen te stellen
Bij De Brandevoortse Hoeve kwam een andere ondernemersles nadrukkelijk naar voren: weet voor wie je het concept ontwikkelt. De doelgroep loopt grofweg van nul tot acht jaar. Vanaf ongeveer negen jaar zijn er volgens de ondernemer andere recreatieconcepten die beter aansluiten op de wensen van die leeftijdsgroep. Die afbakening lijkt misschien beperkend, maar maakt het juist eenvoudiger om activiteiten, inrichting en horeca consequent op één doelgroep af te stemmen. Veel leisurebedrijven proberen hun doelgroep steeds verder op te rekken. Het risico is dat er vervolgens voor iedere leeftijd iets wordt toegevoegd, terwijl het totale concept minder duidelijk wordt.
Ook de rol van horeca kwam aan bod. Alleen koffie verkopen aan ouders terwijl kinderen spelen biedt beperkte ruimte voor extra besteding. De uitdaging is om horeca onderdeel te maken van het verblijf, zonder dat het kinderproduct alleen nog dient als aanleiding om eten en drinken te verkopen.
TerSpegelt: FEC en verblijfsrecreatie groeien naar elkaar toe
Een van de interessantste bezoeken voor de verblijfsrecreatie was Recreatiepark TerSpegelt. Hier worden FEC-elementen steeds nadrukkelijker onderdeel van het vakantiepark. Entertainment, bowling, kinderactiviteiten en horeca worden niet als losse voorzieningen behandeld, maar maken deel uit van de totale verblijfsbeleving. Daarmee krijgt indoor leisure een andere rol. Het is niet alleen een alternatief voor een regenachtige dag, maar een voorziening die de kwaliteit van het verblijf en de besteding op het park kan vergroten.
Bij de ontwikkeling van de kinderomgeving is bewust niet gekozen voor een standaard donkere kidsclub. Licht, daglicht en ramen waren belangrijke uitgangspunten. Ook akoestiek kreeg veel aandacht. Zeker in ruimtes waar kinderen, muziek en activiteiten samenkomen, kan geluid grote invloed hebben op het comfort van gasten en medewerkers. Bij de kinderdisco is bovendien bewust geen horeca toegevoegd. De activiteit moet eerst als activiteit goed functioneren.
De gedachte daarachter is interessant voor andere recreatiebedrijven: liever minder plekken van hogere kwaliteit dan zoveel mogelijk functies op dezelfde oppervlakte.
Neem de tijd voor een groot project
Vanuit TerSpegelt kwam ook een heel praktisch advies: neem voldoende tijd voor de ontwikkeling. Een omvangrijk leisureproject bestaat niet alleen uit het kiezen van activiteiten en leveranciers. Routing, capaciteit, techniek, akoestiek, personeel, doelgroep, onderhoud en exploitatie grijpen allemaal in elkaar.
Keuzes die in het ontwerp klein lijken, kunnen later grote gevolgen hebben voor de dagelijkse operatie. Dat geldt ook voor capaciteit. Wanneer een nieuwe voorziening succesvoller wordt dan verwacht, is achteraf uitbreiden vaak veel ingewikkelder dan tijdens de ontwerpfase enige extra ruimte reserveren.
FEC Sevenum: herontwikkeling als kans voor een nieuwe positionering
Bij FEC Sevenum werd zichtbaar hoe een ingrijpende herontwikkeling ook kan worden gebruikt om het concept opnieuw te beoordelen. Na de brand werd niet simpelweg dezelfde formule teruggebouwd. De nieuwe invulling richt zich op een bredere mix aan activiteiten en doelgroepen.
De combinatie met horeca is daarbij belangrijk. Tijdens de tour werd voor het ABC-gedeelte (restaurant) een bezoekersvolume van circa 330.000 gasten genoemd. Dat maakt ook de kruisbestuiving tussen leisure en horeca interessant. Een activiteit kan gasten aantrekken die vervolgens langer blijven en iets eten of drinken. Andersom kan een horecabezoek aanleiding zijn om nog een activiteit te ondernemen.
Voor ondernemers betekent dit dat een verbouwing of herontwikkeling niet alleen een bouwkundig project hoeft te zijn. Het kan ook het moment zijn om opnieuw te kijken naar doelgroep, positionering en verdienmodel.
BillyBird Drakenrijk: indoor verandert meer dan het weerprofiel
Bij BillyBird Drakenrijk stond vooral de verhouding tussen indoor en outdoor centraal. Met de toevoeging van een grote indoorvoorziening wordt de locatie minder afhankelijk van goed weer en het zomerseizoen.
Daarmee verandert meer dan alleen het attractieaanbod. Een jaarrond product heeft gevolgen voor personeelsplanning, abonnementen, horeca, marketing en de economische benutting van het terrein. Voor seizoensgebonden recreatiebedrijven is dat een belangrijk perspectief. De businesscase van indoor entertainment moet niet alleen worden beoordeeld op directe entreeopbrengsten. Ook herhaalbezoek, verblijfsduur, horecaomzet en de mogelijkheid om personeel langer gedurende het jaar in te zetten spelen mee.
Niet iedere activiteit heeft dezelfde levensduur
De bezoeken aan De Voltage en All in Echt maakten nog een ander investeringsvraagstuk zichtbaar. Niet iedere activiteit hoeft op hetzelfde moment of op dezelfde manier te worden vernieuwd. Soms biedt nieuwe technologie duidelijke extra mogelijkheden. In andere gevallen heeft een bewezen activiteit vooral behoefte aan een betere omgeving, nieuwe uitstraling of andere positionering.
Bowling is daarvan misschien wel het beste voorbeeld. Bij De Voltage krijgt het product een duidelijke technologische uitbreiding. All in Echt laat juist zien dat behoud en renovatie eveneens een sterke strategie kunnen vormen. Voor ondernemers betekent dit dat investeringsplannen niet moeten beginnen bij de vraag welke nieuwe apparatuur er op de markt is. Eerst moet duidelijk zijn welk probleem een investering moet oplossen.
Ook bij andere activiteiten speelt die afweging. Pool, karting, lasergame en minigolf kunnen vaak lang meegaan wanneer spelvorm, presentatie of omgeving worden aangepast. Sommige interactieve concepten hebben waarschijnlijk een kortere cyclus.
Een minstens zo relevante vraag bij nieuwbouw is daarom wat er over vijf of tien jaar met dezelfde ruimte kan worden gedaan.
Noordkade Uitjes: zelf ontwikkelen als onderscheid
De tour eindigde opnieuw op de Noordkade in Veghel, bij Noordkade Uitjes. Het bedrijf heeft zich vanuit een escaperoom ontwikkeld tot een breed uitjescentrum met onder meer racesimulatoren, axe throwing, Fun Darts, shuffleboard en karaoke.
Opvallend is dat niet iedere activiteit kant-en-klaar wordt ingekocht. Voor Crazy Pool combineerde Noordkade Uitjes elementen uit pool en minigolf. Bezoekers spelen met een keu en bal op verschillende tafels met hindernissen en opdrachten. Het concept werd vanuit het bedrijf zelf ontwikkeld en vervolgens samen met een lokale partij verder uitgewerkt. Juist daar kan voor zelfstandige FEC’s onderscheid zitten. Veel populaire hardware en activiteiten zijn voor iedere exploitant beschikbaar. Wanneer meerdere bedrijven dezelfde producten kunnen aanschaffen, wordt de eigen invulling steeds belangrijker.
Ook de nieuwe entree en eigen bar veranderen de exploitatie. Waar bezoekers eerder vooral voor een vooraf geboekte activiteit kwamen, kan de locatie nu makkelijker inspelen op mensen die binnenlopen, iets drinken en pas daarna besluiten wat zij willen spelen.
Dat verbreed de focus van een activiteitenbedrijf.
Van focus op activiteit naar focus op aangenaam verblijf
Dat was misschien wel de belangrijkste rode draad van de dag. Een FEC wordt niet alleen sterker door meer activiteiten toe te voegen. Het gaat ook om de vraag hoeveel redenen een bezoeker heeft om binnen te komen, langer te blijven, meer te besteden en later terug te keren.
The Gaming Factory laat zien dat een niche kan werken. De Voltage kiest voor een breed aanbod en nieuwe technologie. All in Echt bewijst dat ook investeren in de kwaliteit van een bestaande activiteit een sterke keuze kan zijn. TerSpegelt gebruikt FEC-elementen om het verblijfsproduct te versterken. BillyBird zet indoor leisure in om een meer jaarronde exploitatie mogelijk te maken.
De modellen verschillen, maar de onderliggende ondernemersvragen zijn opvallend vergelijkbaar.
Acht lessen uit de FEC Tour
- Ken je doelgroep. Een concept hoeft niet voor iedere leeftijd of gelegenheid geschikt te zijn. Een scherpe doelgroep maakt keuzes rond activiteiten, inrichting, prijs en horeca eenvoudiger.
- Zoek de echte capaciteitsbeperking. Niet het aantal vierkante meters, maar een lift, entree, briefingruimte of beperkt aantal speelplekken kan bepalen hoeveel gasten je kunt verwerken.
- Schrijf traditionele activiteiten niet af. Bowling, karting, pool en lasergamen kunnen jarenlang relevant blijven.
- Vernieuwen betekent niet automatisch vervangen. All in Echt laat zien dat een hoogwaardige renovatie soms een sterkere keuze kan zijn dan investeren in de nieuwste technologie.
- Gebruik technologie waar die waarde toevoegt. Nieuwe spelvormen en digitale content kunnen bewezen activiteiten verbreden, zoals bij HyperBowling.
- Zorg dat het geheel klopt. Een verzameling populaire activiteiten maakt nog geen sterk FEC. Doelgroep, routing, inrichting en activiteiten moeten elkaar versterken.
- Kijk verder dan de activiteit. Horeca, verblijfstijd en aanvullende bestedingen zijn belangrijke onderdelen van het rendement.
- Neem de tijd en bouw flexibel. Activiteiten en doelgroepen veranderen. Een gebouw en concept moeten die ontwikkeling kunnen opvangen.
FEC wordt een steeds breder begrip
De FEC Tour Zuid-Nederland liet vooral zien hoe snel de grenzen binnen leisure vervagen.
Gaming kan een zelfstandige bestemming zijn. Vakantieparken ontwikkelen eigen FEC-voorzieningen. Indoor spelen helpt seizoensbedrijven om jaarrond aantrekkelijker te worden. Horeca en leisure groeien verder naar elkaar toe.
Tegelijkertijd liet de tour zien dat innovatie niet altijd gelijkstaat aan steeds meer technologie. Soms is een nieuwe interactieve spelvorm precies wat een activiteit nodig heeft. Soms is het juist krachtig om een bewezen product te behouden en de kwaliteit ervan opnieuw zichtbaar te maken.
Daarmee verandert ook de centrale vraag voor ondernemers.
Niet alleen: welke nieuwe activiteit moeten we toevoegen?
Maar vooral: welke plek willen we voor onze gast zijn en welke investering helpt ons om die plek beter te maken?
Wie daar een helder antwoord op heeft, kan veel gerichter bepalen welke activiteiten, vierkante meters, technologie en investeringen daarbij passen.
Meer informatie
De FEC Inspiratietour Zuid-Nederland werd op 8 september georganiseerd door Pleisureworld, die daarmee invulling geeft aan een praktische community rondom FECs
Eerdere achtergrond op Pretwerk.nl:
Eén reactie
Top verhaal, alles staat goed beschreven en zo heb ik het zien komen de ontwikkelingen van de FEC sinds 2012.
Desondanks is er nog een kleine aanvulling! Binnenring van de stad wordt meer social gaming en een andere soort “kroeg” beleving en op of buiten de stadsgrenzen groeit het naar meer dan 5000m2 en minimaal 15 activiteiten!!
En de meeste nieuwe ontwikkelingen komen eraan in de Verblijfsrecreatie en de verzadiging is nog niet bereikt.
Mijn advies aan Recreatieondernemers!! Stap volgende keer ook in de bus en ga erop uit voor inspiratie!